Türkiye’de Üzüm Nerede Yetişir? Bölge Bölge Detaylı Rehber

Türkiye’de Üzüm Bölgeleri

Türkiye, bağcılık açısından dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer alır. Ülkemizin sahip olduğu dört mevsim, farklı iklim tipleri ve zengin toprak yapısı sayesinde üzüm hemen her bölgede yetiştirilebilir. Ancak verim ve kalite açısından bazı bölgeler öne çıkar.

En Çok Üzüm Yetiştirilen Bölgeler

Türkiye’de üzüm üretimi özellikle şu bölgelerde yoğunlaşır:

Bölge	Öne Çıkan Şehirler	Üzüm Türleri
Ege Bölgesi	Manisa, İzmir, Denizli	Sultaniye, Razakı
İç Anadolu	Nevşehir, Niğde, Kayseri	Patlak, Dimrit
Doğu Anadolu	Elazığ, Malatya	Öküzgözü, Boğazkere
Marmara	Tekirdağ, Balıkesir	Yapıncak, Papazkarası
Akdeniz	Mersin, Antalya	Karagevrek, Hatun Parmağı
Karadeniz	Tokat, Amasya, Samsun	Narince, Kara Üzüm
Güneydoğu	Gaziantep, Şanlıurfa	Besni, Dökülgen

Verimli Bağ Alanları Nerede?

• Manisa, Türkiye’nin üzüm ambarı olarak bilinir. Burada hem sofralık hem kurutmalık üzüm yetiştiriciliği gelişmiştir.
• Tokat ve Amasya, Karadeniz’in en önemli bağcılık merkezleridir. Narince türü bu bölgede yaygın olup hem yaprak hem sofralık üzüm üretiminde öne çıkar.
• Elazığ ve Malatya, şaraplık üzüm türlerinin yetiştiği, yüksek kaliteli verim alınan bölgeler arasında yer alır.
• Denizli, hem kurutmalık hem şaraplık üzüm çeşitlerinin başarıyla yetiştirildiği, önemli bir üretim alanıdır.

Bağcılık Kültürü Olan Şehirler

Üzüm sadece bir tarım ürünü değil, aynı zamanda kültürel bir mirastır. Tokat’ta, Elazığ’da, Manisa’da üzüm hasatları adeta birer festival havasında geçer. Bu illerde bağcılık, nesiller boyunca süregelen bir geçim kaynağı olmuştur.

İklim ve Üzüm İlişkisi

Üzüm, iklim konusunda seçici bir bitkidir. Yüksek kaliteli üzüm yetiştiriciliği için yıl içinde belirli sıcaklık, yağış ve güneşlenme süresi gerekir. Türkiye’nin farklı iklim bölgeleri, üzümün değişik türlerinin yetişmesine olanak tanır.

Ilıman İklim Üzüm İçin İdeal

Üzüm, özellikle yarı kurak, ılıman ve bol güneş alan bölgelerde verimli olur. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise çok sert geçmeyen bölgeler üzüm için uygundur. Bu yüzden Ege, İç Anadolu’nun bazı kesimleri, Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu’nun bağcılığa uygun bölgeleri üzüm üretiminde öne çıkar.

Sıcaklık İsteği

• Üzüm bitkisi tomurcuklanma döneminde gece donlarına karşı hassastır. Bu nedenle bahar aylarında don tehlikesi olmayan alanlar tercih edilir.
• Olgunlaşma döneminde ise sıcaklık 30°C civarında olduğunda üzüm şekerlenmesi artar, aroma gelişir.

Yağış ve Nem Dengesi

• Fazla yağış, üzümün çatlamasına ve mantar hastalıklarına neden olabilir.
• Bu yüzden az yağışlı ama sulama imkânı olan bölgeler tercih edilir.
• Yüksek nem ise külleme gibi hastalık riskini artırır.

Güneşlenme Süresi

Üzümün tam olgunlaşması için bol güneş gerekir. Türkiye’nin birçok bölgesi, yıllık 2500 saatten fazla güneş alır ve bu, şeker oranı yüksek, aroması güçlü üzümler için idealdir.

Bölgesel Örnek

• Tokat gibi yerlerde karasal ve Karadeniz ikliminin geçiş özellikleri bir arada bulunduğu için Narince gibi hem aromatik hem dayanıklı türler yetişebilir.
• Manisa ve Denizli, yazın kurak ve bol güneşli olması nedeniyle Sultaniye gibi kurutmalık ve sofralık üzümler için çok uygundur.

Toprak Yapısının Önemi

Üzüm yetiştiriciliğinde toprağın özellikleri, verim ve kalite üzerinde doğrudan etkilidir. Üzüm asması, birçok bitkiye göre daha dayanıklı olsa da toprak yapısı doğru seçilmediğinde hem gelişim yavaşlar hem de meyve kalitesi düşer.

Üzüm Hangi Toprakta Yetişir?

• Üzüm için ideal toprak tınlı-kumlu, iyi drene olan, organik maddece zengin topraklardır.
• Ağır killi topraklar ise köklerin hava almasını engellediği için üzüm açısından elverişli değildir.
• Taşlı topraklar, özellikle şaraplık üzüm yetiştiriciliğinde tercih edilir çünkü ısıyı tutar ve gece boyunca üzüm köklerine aktarır.

Toprak pH’ı Ne Olmalı?

• Üzüm için ideal pH değeri 6.0 – 7.5 arasındadır.
• Çok asidik veya çok bazik topraklar kök gelişimini engeller, besin alımını azaltır.

Drenaj Neden Önemli?

• Üzüm kökleri fazla suyu sevmez. Su birikintisi oluşan, drenajı zayıf topraklarda kök çürümesi görülür.
• Bu nedenle eğimli araziler veya drenaj kanallarıyla desteklenmiş alanlar tercih edilir.

Gübreleme ve Toprak Hazırlığı

• Bağ kurulmadan önce toprağın analiz edilmesi gerekir.
• Eksik olan elementler (özellikle fosfor ve potasyum) bağ kurulmadan önce tamamlanmalı.
• Tokat, Manisa, Elazığ gibi yerlerde bağ tesisinden önce toprak hazırlığına büyük önem verilir. Bu şehirlerde topraklar genellikle üzüm için uygundur, ancak gübreleme planı her parselde farklı olabilir.

Toprağa Göre Üzüm Seçimi

Bazı üzüm türleri belirli toprak yapılarında daha iyi sonuç verir:

Üzüm Türü	Tercih Ettiği Toprak
Sultaniye	Kumlu-tınlı, iyi drene olan
Narince	Organik maddece zengin toprak
Öküzgözü	Hafif killi, nemli topraklar
Boğazkere	Taşlı, az verimli topraklar

Ege Bölgesi Üzümleri

Ege Bölgesi, Türkiye’nin en önemli üzüm üretim merkezidir. Ilıman iklimi, uzun güneşlenme süresi ve bağcılığa uygun toprak yapısıyla, hem sofralık hem kurutmalık hem de şaraplık üzüm üretiminde öne çıkar. Özellikle Manisa ve çevresi, üzümle özdeşleşmiş iller arasında başı çeker.

Manisa: Üzümün Başkenti

• Türkiye’nin toplam kuru üzüm üretiminin yaklaşık %85’i Manisa’da gerçekleşir.
• Sultaniye üzümü bu bölgenin simgesidir. Çekirdeksiz yapısı, ince kabuğu ve tatlı aromasıyla hem taze tüketilir hem de kurutmalık olarak ihraç edilir.
• Alaşehir, Salihli, Sarıgöl gibi ilçeler bağcılıkla özdeşleşmiştir.

Denizli Üzümleri

• Çal Karası, Denizli’nin öne çıkan üzüm çeşitlerinden biridir ve şaraplık olarak kullanılır.
• Aynı zamanda Sultaniye ve Razakı gibi sofralık türler de yaygın biçimde yetiştirilir.

İzmir ve Aydın

• İzmir’in Menemen ve Kemalpaşa ilçelerinde, Aydın’ın Nazilli ve Kuyucak ilçelerinde de üzüm üretimi yapılır.
• Bu bölgelerde daha çok sofralık ve yapraklık üzüm çeşitleri tercih edilir.

Ege İkliminin Avantajları

• Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık geçen iklim yapısı, üzümün hem gelişmesi hem de şekerlenmesi açısından çok uygundur.
• Bağlar nemli iklim hastalıklarından daha az etkilenir, bu da pestisit ihtiyacını azaltır.

İhracat Potansiyeli

• Ege Bölgesi’nde üretilen kuru üzümün büyük kısmı başta Avrupa olmak üzere birçok ülkeye ihraç edilir.
• Sultaniye üzümü, Türkiye’nin en önemli tarımsal ihraç kalemlerinden biridir.

İç Anadolu’da Üzüm

İç Anadolu Bölgesi, karasal iklimi nedeniyle üzüm yetiştiriciliği için zorlu bir coğrafya gibi görünse de, özellikle rakımı yüksek ve yazları sıcak olan bazı şehirlerde üzüm üretimi oldukça yaygındır. Sert kışlara rağmen, doğru tür seçimi ve uygun tarım teknikleriyle bu bölgede de kaliteli üzüm yetiştiriciliği mümkündür.

Nevşehir ve Ürgüp: Şaraplık Üzümün Merkezi

• Nevşehir, Kapadokya bölgesindeki tüf toprakları sayesinde şaraplık üzüm üretiminde öne çıkar.
• Bölgede yetiştirilen başlıca türler: Kalecik Karası, Emir, Dimrit.
• Tüf toprakların ısıyı tutma özelliği, gece-gündüz sıcaklık farkı ile birleşince aromatik ve dengeli üzümler ortaya çıkar.

Niğde ve Kayseri

• Niğde ve Kayseri’de de sofralık ve yapraklık üzümler yetiştirilmektedir.
• Patlak üzüm, Niğde’de en yaygın türlerden biridir. Hem taze tüketimde hem pekmez yapımında kullanılır.
• Kayseri’de ise Dimrit ve yerli siyah üzüm türleri yaygındır.

İç Anadolu İklimi ve Üzüm

• Bu bölgede kışlar soğuk, yazlar kurak ve sıcak geçer. Üzüm asması bu şartlara dayanıklı olduğu için doğru yönetimle başarı sağlar.
• Don riski olan ilkbahar aylarında geç tomurcuklanan türler tercih edilmelidir.
• Sulama, İç Anadolu’da üzüm verimini belirleyen temel faktörlerden biridir. Özellikle yağışın yetersiz olduğu yıllarda damla sulama sistemi ile desteklenmiş bağlar büyük avantaj sağlar.

Bağcılığın Ekonomiye Katkısı

• İç Anadolu’da üzüm sadece meyve olarak değil, pekmez, pestil, cevizli sucuk gibi ürünlerin hammaddesi olarak da değerlendirilir.
• Bu sayede kırsal alanda katma değerli üretim ve aile ekonomisine katkı sağlanır.

Doğu Anadolu’da Üzüm

Doğu Anadolu Bölgesi, yüksek rakımı, sert karasal iklimi ve geniş vadileriyle dikkat çeker. Her ne kadar bu koşullar zorlu gibi görünse de, bölge bazı üzüm türleri için ideal mikroiklimler barındırır. Özellikle Elazığ ve Malatya çevresi, Türkiye’nin önemli şaraplık üzüm üretim alanlarından biridir.

Elazığ: Öküzgözü Üzümünün Ana Yurdu

• Elazığ, Türkiye’nin en tanınmış şaraplık üzüm türlerinden biri olan Öküzgözü’nün yetiştiği bölgedir.
• Öküzgözü, iri taneli, koyu renkli ve aromatik yapısıyla hem şaraplık hem sofralık olarak değerlendirilir.

Malatya ve Boğazkere Üzümü

• Malatya, Boğazkere üzümünün anavatanıdır.
• Bu tür, yüksek tanen oranı ve kuvvetli yapısıyla daha çok şaraplık olarak kullanılır.
• Aynı zamanda yörede kurutmalık ve pekmezik olarak da değerlendirilir.

Bölgenin İklimi Üzümü Nasıl Etkiler?

• Gece-gündüz sıcaklık farkı fazla olduğu için, üzümde şekerlenme ve asit dengesi iyi gelişir.
• İlkbahar geç donları ve kışın şiddetli soğukları, düşük rakımlı vadilerde daha az hissedildiği için üretim bu alanlara yoğunlaşır.
• Yazın sıcak ve kurak geçen dönemler, sulama yapılabildiği takdirde kaliteli ürün alınmasını sağlar.

Yüksek Rakım ve Üzüm Kalitesi

• 1000 metrenin üzerinde rakıma sahip bağlarda üzüm daha yavaş olgunlaşır. Bu, üzümün aromatik yapısını güçlendirir.
• Bu yüzden Doğu Anadolu’da geç hasat edilen üzüm türleri, özellikle şaraplık üretimde tercih edilir.

Karadeniz’de Üzüm Yetişir mi?

Karadeniz Bölgesi, yıl boyu aldığı yağış, yüksek nem oranı ve nispeten serin havası nedeniyle Türkiye’nin diğer bölgelerine kıyasla üzüm yetiştiriciliği açısından daha sınırlı potansiyele sahiptir. Ancak bölgenin bazı mikroklima alanlarında, özellikle Tokat ve Amasya çevresinde kaliteli üzüm yetiştiriciliği yapılabilmektedir.

Tokat: Narince Üzümünün Merkezi

• Tokat, Karadeniz’in iç kesimlerinde yer alması sayesinde Akdeniz ve karasal iklim etkilerini birlikte hisseder.
• Bu özel iklim koşulları sayesinde burada Narince türü yaygın şekilde yetişir.
• Narince üzümü hem yaprak üretimi için hem de beyaz şaraplık olarak değerlidir.

Amasya ve Erbaa Yöresi

• Amasya’nın Erbaa ilçesi, yaprak üretimiyle öne çıkan bölgelerden biridir.
• Erbaa yaprağı, ince damarlı ve yumuşak dokulu olması nedeniyle Türkiye’nin dört bir yanına satılmaktadır.
• Burada yetiştirilen üzümler genellikle sofralık ve salamura yapraklık olarak değerlendirilir.

Nem ve Yağışa Rağmen Yetiştiricilik Nasıl Mümkün?

• Karadeniz’in kıyı kesimlerinde nem oranı çok yüksek olduğu için mantar hastalıkları sık görülür; bu da bağcılığı zorlaştırır.
• Ancak Tokat gibi daha içte kalan ve yaz aylarında kurak geçen yerlerde bu risk azalır.
• Bu bölgelerde sulama ihtiyacı azdır; doğal nem ve düzenli yağış yeterli olabilir.

Yerel Üzüm Türleri ve Kültürel Bağ

• Tokat’ta Kara Üzüm, İskenderiye, Kabarcık gibi yerel türler de bulunur.
• Üzüm, bu bölgelerde aynı zamanda pekmez, pestil ve cevizli sucuk gibi geleneksel ürünlerin üretiminde önemli bir yer tutar.

Tokat ve Manisa Örneği

Tokat ve Manisa, Türkiye’nin üzüm üretiminde adeta iki farklı yüzüdür. Biri Karadeniz’in iç kesimlerinde, diğeri Ege’nin kalbinde yer alır; ikisi de üzüm üretiminde güçlü bir geçmişe, gelişmiş tekniklere ve yerel üzüm türlerine sahiptir. Bu iki il, Türkiye’de üzümün hem tarımsal hem de kültürel değerini anlamak açısından çok önemli örnekler sunar.

Manisa: Türkiye’nin Üzüm Deposu

• Manisa, Türkiye’nin kuru üzüm ihtiyacının yaklaşık %85’ini karşılar.
• En yaygın üzüm türü: Çekirdeksiz Sultaniye. Hem sofralık hem kurutmalık olarak değerlendirilir.
• Alaşehir, Salihli ve Sarıgöl ilçeleri üzüm bağlarıyla ünlüdür.
• Kurutmalık üzüm, dünyanın birçok ülkesine ihraç edilir. Bu yönüyle Manisa, hem iç pazarda hem dış pazarda söz sahibidir.

Tokat: Yaprak ve Narince Üzümü ile Tanınır

• Tokat, özellikle Narince üzümü ile tanınır. Bu üzüm türü hem beyaz şaraplık olarak hem de salamura yaprak üretimi için kullanılır.
• Tokat’ta yaprak üretimi ayrı bir ekonomik sektör haline gelmiştir. Yapraklar ince, damarsız ve elastiktir.
• Tokat aynı zamanda karışık bağ yapısı ile bilinir. Pek çok üretici hem üzüm hem yaprak hem de fidan üretimi yapar.

İklim ve Tarımsal Uygulamalar

Özellik	Tokat	Manisa
İklim	Karasal-Karadeniz geçişi	Ilıman, yazları kurak
Öne çıkan ürün	Yaprak, Narince, Kara üzüm	Sultaniye (sofralık + kurutmalık)
Hasat dönemi	Ağustos – Eylül	Ağustos – Eylül
Diğer ürünlerle ilişki	Pekmez, salamura, cevizli sucuk	Kurutmalık, ihracat

Bağcılıkta Kültürel Farklılıklar

• Tokat’ta bağcılık daha çok ailesel üretim şeklindedir. Bağlar genellikle küçük parsellerden oluşur.
• Manisa’da ise daha büyük ölçekli, ticari amaçlı bağ işletmeleri yaygındır.

Rakımın Üzüm Kalitesine Etkisi

Üzüm yetiştiriciliğinde rakım, yani deniz seviyesinden yükseklik, meyvenin gelişimini, aromasını ve hasat zamanını doğrudan etkileyen önemli faktörlerden biridir. Türkiye gibi farklı yükseltilere sahip ülkelerde bu etki özellikle belirgindir.

Yüksek Rakım Üzümleri Neden Kaliteli Olur?

• Yüksek rakımlarda gündüz sıcak, gece serin hava koşulları oluşur. Bu günlük sıcaklık farkı, üzümün şekerlenmesini ve asit dengesini olumlu yönde etkiler.
• Bu durum üzümün aromatik yapısının gelişmesini sağlar. Özellikle şaraplık üzümler için bu, kaliteyi artıran bir unsurdur.
• Ayrıca gece serinliği sayesinde asma, gündüz gördüğü sıcaklık stresini gece atlatabilir.

Rakımın Hasat Zamanına Etkisi

• Rakımı yüksek olan yerlerde üzüm daha geç olgunlaşır. Hasat genellikle 2–3 hafta gecikir.
• Bu geç olgunlaşma, üzümde daha dengeli bir aroma ve şeker-asit profili oluşmasına olanak tanır.

Türkiye’de Yüksek Rakımlı Üzüm Bölgeleri

İl / Bölge	Rakım (m)	Öne Çıkan Üzüm Türleri
Elazığ	1000+	Öküzgözü, Boğazkere
Nevşehir – Ürgüp	1200+	Dimrit, Kalecik Karası
Tokat – Zile	700–900	Narince, Kara Üzüm
Denizli – Çal	800–1000	Çal Karası, Sultaniye

Düşük Rakımda Ne Olur?

• Deniz seviyesine yakın, sıcak ve nemli bölgelerde üzüm daha çabuk olgunlaşır.
• Ancak bu durum bazen meyvenin şekerlenmesine fırsat vermeden olgunlaşmasına ve aromatik gelişimin zayıf kalmasına neden olabilir.
• Bu yüzden bazı üzüm türleri düşük rakımda yetişse de, şaraplık kalite açısından yüksek rakım her zaman daha avantajlıdır.

Bölgelere Göre Üzüm Türleri

Türkiye, üzüm türleri açısından oldukça zengin bir ülkedir. Her bölgenin iklimi, toprak yapısı ve rakımı farklı olduğundan, yetiştirilen üzüm türleri de bu koşullara göre değişiklik gösterir. Sofralık, kurutmalık, şaraplık ya da salamura yapraklık amaçla yetiştirilen birçok yerli tür, farklı bölgelerde ön plana çıkar.

Ege Bölgesi

• Sultaniye (Çekirdeksiz): Manisa, İzmir ve Denizli’de yaygın. Sofralık ve kurutmalık olarak kullanılır.
• Razakı: Büyük taneli, çekirdekli sofralık bir türdür.
• Çal Karası: Denizli’de yetişen, şaraplık siyah üzüm çeşididir.

Karadeniz Bölgesi (İç Kesimleri)

• Narince: Tokat ve çevresinde yetişir. Beyaz şaraplık olarak da kullanılır. Aynı zamanda salamura yapraklık üretimde öncüdür.
• Kara Üzüm: Zile ve Erbaa bölgelerinde yerel olarak bulunur.
• Kabarcık: Sofralık ve pekmezik bir türdür.

Doğu Anadolu Bölgesi

• Öküzgözü: Elazığ çevresinde yetişir. Büyük taneli, koyu renkli, şaraplık bir türdür.
• Boğazkere: Malatya ve Diyarbakır çevresinde yaygındır. Tanen oranı yüksek, karakteristik şaraplar üretir.

İç Anadolu Bölgesi

• Dimrit: Nevşehir ve Niğde’de yaygın. Hem sofralık hem kurutmalık olarak kullanılır.
• Patlak Üzüm: Niğde yöresinde özellikle pekmez ve pestil üretiminde kullanılır.
• Kalecik Karası: Ankara-Kalecik yöresinin şaraplık üzümüdür.

Marmara Bölgesi

• Papazkarası: Tekirdağ çevresinde yetişir. Şaraplık ve sofralık olarak kullanılır.
• Yapıncak: Marmara’nın yerel beyaz üzüm türlerinden biridir.

Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu

• Karagevrek: Mersin çevresinde yetişen sofralık türlerden biridir.
• Hatun Parmağı: Uzun, ince taneli, çekirdeksiz sofralık türdür.
• Besni Üzümü: Adıyaman ve Gaziantep’te yetişir. Kurutmalık ve pestil için idealdir.

Genel Değerlendirme

Bölge	Öne Çıkan Üzüm Türleri	Kullanım Amacı
Ege	Sultaniye, Çal Karası	Kurutmalık, sofralık, şaraplık
Karadeniz	Narince, Kara Üzüm	Salamura, sofralık
Doğu Anadolu	Öküzgözü, Boğazkere	Şaraplık
İç Anadolu	Dimrit, Patlak, Kalecik Karası	Sofralık, pekmezlik, şaraplık
Marmara	Papazkarası, Yapıncak	Sofralık, şaraplık
Güneydoğu	Besni, Dökülgen	Kurutmalık, pestillik